Juan Atkins, de vader van techno, overleden op 64-jarige leeftijd

Als je in 2005 hebt gedanst op “Lose Control” van Missy Elliott, heb je Juan Atkins al gehoord. Missy samplet daarin “Clear”, een nummer dat hij in 1983 met Cybotron had opgenomen. Zo was Juan een beetje: een sound die iedereen in zijn hoofd heeft, een naam die alleen echte liefhebbers goed kenden.

Bij Woodbrass brengen we onze dagen door tussen synths, drumcomputers en draaitafels. Veel van wat we mooi vinden, gaat op de een of andere manier terug op een tiener uit de buitenwijken van Detroit, gebogen over een kleine Korg. Toen het nieuws op zondag 1 november binnenkwam, voelde dat als een kickdrum die midden in de track abrupt stopt.

Belleville, een oma en een Korg MS-10

Juan Atkins wordt in 1962 in Detroit geboren. Na de scheiding van zijn ouders gaat hij bij zijn grootouders wonen in Belleville, een stadje zo’n vijftig kilometer ten westen van het centrum. Als kind speelt hij gitaar en bas in funkbandjes.

En dan is er zijn oma, Lily. Zij speelt Hammond B3-orgel en als hij 15 is, helpt ze hem zijn eerste synth te kopen: een Korg MS-10. Een kleine monofone synth waar hij op zijn democassettes echt alles uit haalt: de bassen, de melodieën en zelfs de percussie. “Het mooie aan de synthesizer was dat hij allerlei geluiden kon maken die nog nooit iemand had gehoord”, vertelde hij.

In Belleville raakt hij bevriend met twee jongens die iets jonger zijn dan hij, Derrick May en Kevin Saunderson. ’s Avonds zitten ze alle drie met hun oor tegen de radio geplakt. Op de Detroitse radio draait presentator The Electrifying Mojo net zo goed Kraftwerk als Parliament-Funkadelic. “We luisterden trouw naar hem. Elke avond”, herinnerde Juan zich.

Cybotron, techno vóór de techno

Op het community college leert Juan de tien jaar oudere Richard Davis kennen, die al met geluiden knutselt op een ARP Axxe. Begin jaren 80 richten ze samen Cybotron op. De eerste single, “Alleys of Your Mind”, verschijnt in 1981 op Deep Space, Juans eigen kleine label. Daarna volgen “Cosmic Cars” in 1982 en “Clear” in 1983, van het album Enter.

Van “Clear” worden zo’n 50.000 exemplaren verkocht, een echt succes voor een plaat die met z’n tweeën en met machines is gemaakt. Meer dan veertig jaar later schrijft Carl Cox dat het nummer “zijn ziel nooit heeft verlaten”.

In 1985 gaan de twee partners uit elkaar. Daar stopt Cybotron, althans voorlopig.

Model 500 en Metroplex: Detroit vindt zijn stem

Juan verliest geen tijd. Datzelfde jaar richt hij zijn label Metroplex op en brengt hij “No UFO’s” uit onder de naam Model 500. Het is deze plaat die de Detroit-techno over de Atlantische Oceaan brengt.

Juan is ook de oudste van de bende, degene die de weg wijst. Kevin Saunderson herinnerde er dit weekend aan: Juan hielp hem zijn allereerste plaat af te maken, “Triangle of Love”. “Dat betekende toen veel voor me, en dat doet het nog steeds”, schreef hij.

In 1988 wil een Britse compilatie het Engelse publiek laten kennismaken met deze nieuwe muziek: Techno! The New Dance Sound of Detroit. Juan levert er “Techno Music” voor. De naam blijft hangen, en het genre laat hem niet meer los. Het is een Engelsman, Neil Rushton, die het trio zijn bijnaam geeft: de Belleville Three.

Van Detroit naar Berlijn, veertig jaar onderweg

Als Model 500 brengt Juan in 1995 het album Deep Space uit, en hij verzamelt de ene alias na de andere, van Infiniti tot Audiotech. Hij richt zich ook op Berlijn, waar de Detroit-techno een tweede thuis heeft gevonden. Met Moritz von Oswald vormt hij het duo Borderland, dat zijn platen uitbrengt op Tresor.

Sven Väth vat goed samen wat hij heeft opgebouwd: zijn visie “inspireerde generaties en hielp een muzikale brug te slaan tussen Detroit en Berlijn”.

Echt gestopt is hij nooit. In 2023 blaast hij Cybotron nieuw leven in met de Berlijnse producer Laurens von Oswald, opnieuw op Tresor. De afgelopen twee jaar kon je hem nog tegenkomen in clubs van New York tot Berlijn, en op festivals als Movement in Detroit, Dekmantel in Amsterdam en Houghton in Engeland.

Mexico-Stad, de set die nooit plaatsvond

Op zaterdag 31 oktober zou Juan Atkins draaien in de YuYu Cine Club in Mexico-Stad. De club maakte eerst de annulering bekend op Instagram, nog voordat het nieuws naar buiten kwam. Juan was voor zijn set bewusteloos aangetroffen in zijn hotelkamer en naar het ziekenhuis gebracht, waar hij dood werd verklaard. Zijn agentschap, Greensmith Artists, maakte zijn overlijden bekend op zondag 1 november. Er is geen officiële doodsoorzaak bekendgemaakt.

Derrick May schreef de zin die het moeilijkst te lezen is: “Hij klaagde nooit. Hij heeft nooit gezegd hoe ziek hij was, jarenlang.” Kevin Saunderson sprak over zijn “broer”, over “de grondlegger van techno, een echte visionair die voor zovelen van ons de deur heeft geopend, mezelf inbegrepen”.

Ook de Franse scene reageerde. “Vandaag hebben we een van de grondleggers van onze muziek verloren”, schreef Laurent Garnier. Agoria richtte zich rechtstreeks tot Juan: “Jij hebt het fundament gelegd voor onze hele scene.”

Ruimteschepen op platen

Juan Atkins had een mooie manier om samen te vatten waar hij naar zocht: “Ik wilde ruimteschepen laten landen op mijn platen.” Op de vraag of dat gelukt was, antwoordde hij simpelweg: “Absoluut.”

Moeilijk om hem tegen te spreken. Veertig jaar later landen zijn ruimteschepen nog altijd in clubs, in homestudio’s en in de koptelefoons van mensen die nog nooit van Belleville hebben gehoord. Vanavond zetten we “No UFO’s” weer op, iets harder dan normaal. Rust zacht, Juan.

Bronnen

• NBC News – Juan Atkins, co-creator of the techno music genre, dies at 64
• Complex – Detroit Techno Pioneer Juan Atkins Dies at 64
• Houz-Motik – Juan Atkins, pionnier de la techno de Detroit, est mort à 64 ans
• The Quietus – Remember Them: The Incalculable Legacy of Juan Atkins
• Local 12 – Techno architect, member of Detroit’s “Belleville Three” Juan Atkins dies at 64
• Wikipedia – Juan Atkins