Michel Portal: de onclassificeerbare reus van de Franse jazz is overleden op 90-jarige leeftijd

Gepubliceerd op 16 februari 2026Bijgewerkt op 11 augustus 2026

Wat je moet onthouden

Michel Portal overleed op 12 februari 2026 in Parijs, op 90-jarige leeftijd.
Als klarinettist, saxofonist en componist werd hij beschouwd als een van de pioniers van de Europese free jazz.
Hij won drie Césars voor beste filmmuziek, twee Sept d’or en meerdere Victoires du jazz.
Zijn laatste album MP85 (2020) werd bekroond tijdens de Victoires du jazz 2021.

Bij Woodbrass groeien we door te luisteren naar muzikanten die grenzen verleggen. En als er één artiest was die dat idee van absolute vrijheid belichaamde, dan was het Michel Portal. Het nieuws van zijn overlijden op 12 februari heeft ons diep geraakt. Virtuoos klarinettist, geïnspireerd saxofonist, filmcomponist, uitzonderlijk improvisator... Portal heeft nooit geaccepteerd dat men hem één enkel label opplakte. Zijn agente Marion Piras vatte de man in enkele rake woorden samen: een « immens monument voor de moderne jazz, voor de Europese jazz ». Terugblik op het parcours van een artiest die zijn hele leven lang heeft uitgevonden.

Van Baskische roots naar het Conservatorium van Parijs

Michel Portal werd geboren op 27 november 1935 in Bayonne en ontdekte al vroeg de muziek. Vanaf zijn achtste studeerde hij klarinet aan de nationale muziekschool van zijn geboortestad. Het verhaal is smakelijk: het was een Argentijnse muzikant die op doorreis in Bayonne was en zijn vader aanspoorde om hem eerst in te schrijven voor bandoneon. De klarinet kwam daarna, en zou hem nooit meer verlaten.

De jonge Portal trok vervolgens naar Parijs om toegelaten te worden tot het Conservatoire national supérieur, waar hij in 1959 een eerste prijs voor klarinet behaalde. Zijn klassieke opleiding was degelijk en rigoureus. Maar de drang om elders te gaan kijken begon al te kriebelen.

Goed om te weten

Michel Portal beperkte zich niet tot klarinet en saxofoon. Hij speelde ook bandoneon (een Argentijns instrument, verwant aan de accordeon) en tárogató, een Hongaars blaasinstrument met enkel riet. Die instrumentale nieuwsgierigheid voedde zijn hele carrière.

De man die de Europese jazz bevrijdde

In de jaren 1960 dook Portal in de avant-garde. Hij nam deel aan creaties van Pierre Boulez, Luciano Berio en Karlheinz Stockhausen — niet de minsten. In 1965 nam hij de plaat Free Jazz op, waarmee hij de fundamenten legde voor een Europese jazz die zich had losgemaakt van de Amerikaanse canons. De prix Django Reinhardt werd hem in 1968 toegekend, waarmee zijn status als toonaangevende figuur werd bevestigd.

In 1971 richtte hij de Michel Portal Unit op, een ensemble dat openstond voor Europese en Amerikaanse muzikanten en de nadruk legde op vrije improvisatie. De concerten in Châteauvallon en Uzeste werden legendarisch. Zijn Live à Châteauvallon (1976) blijft een indringend document van die tijd.

Maar Portal wees elke grens af. Hij raakte gefascineerd door de tango, werkte voor het album Minneapolis (2001) samen met funksmuzikanten van Prince, verkende rhythm’n’blues, world music, fusion... Het was onmogelijk hem in een hokje te plaatsen zonder dat hij meteen naar een andere muzikale horizon uitweek.

Pro Tips

Als je de wereld van Michel Portal wilt ontdekken, begin dan met het album Baïlador (2010), opgenomen met Jack DeJohnette en Ambrose Akinmusire. Het is een perfecte samenvatting van zijn aanpak: jazz, lyriek en totale vrijheid. Ga daarna verder met MP85 om zijn onaangetaste energie op 85-jarige leeftijd te horen.

Drie Césars en een carrière in de filmwereld

Michel Portal drukte ook zijn stempel op de zevende kunst. Hij componeerde soundtracks voor talrijke films en tv-films en werkte samen met regisseurs als Daniel Vigne, Nagisa Ôshima en Christian de Chalonge. Zijn composities leverden hem het volgende op:

César voor beste muziek voor Le Retour de Martin Guerre (1983)
César voor beste muziek voor Les Cavaliers de l’orage (1985)
César voor beste muziek voor Champ d’honneur (1988)
Twee Sept d’or voor L’Ami Giono en Eugénie Grandet

Zijn erelijst houdt daar niet op: Grand Prix national de la musique in 1983, Victoire de la musique classique in 2006, Victoires du jazz in 2007 en 2021, Commandeur de l’ordre des Arts et des Lettres... De lijst is duizelingwekkend.

MP85: een laatste album als testament

In 2020, op 85-jarige leeftijd, bracht Portal MP85 uit, geproduceerd en gearrangeerd door zijn trouwe kompaan Bojan Z. Het album brengt een multicultureel kwintet samen met de Duitse trombonist Nils Wogram, contrabassist Bruno Chevillon en de Belgische drummer Lander Gyselinck. Het resultaat? Een waanzinnige energie, levende en compromisloze jazz.

Het album won de titel beste instrumentale jazzalbum tijdens de Victoires du jazz 2021. Portal bewees nog een laatste keer dat hij niets van zijn creatieve vuur had verloren. In 2019 had de stad Bayonne haar wonderkind al geëerd door haar gemeentetheater om te dopen tot het Théâtre Michel-Portal.

Tip

De aanpak van Michel Portal is een inspiratiebron voor elke muzikant: beperk jezelf nooit tot één stijl. Als je klarinet of saxofoon speelt, verken dan jazz, klassiek en vrije improvisatie. Door uit je comfortzone te stappen, vind je je eigen stem.

Een immense erfenis voor de Franse muziek

Met het overlijden van Michel Portal verliest een heel deel van de Europese jazz en de Franse hedendaagse muziek een van zijn pijlers. Als uitzonderlijk klarinettist, briljant improvisator en componist die de hoogste onderscheidingen ontving, belichaamde hij het idee dat muziek geen grenzen kent — niet qua genre, stijl of generatie.

De burgemeester van Bayonne, Jean-René Etchegaray, eerde de nagedachtenis van deze « immense klarinettist, vriend van de grootste muzikanten van zijn tijd ». Voor ons muzikanten en liefhebbers blijft hij het perfecte voorbeeld van wat nieuwsgierigheid en artistieke vrijheid kunnen voortbrengen wanneer ze worden gedragen door een uitzonderlijk talent. Rust in vrede, Maestro.