Betaal met iDEAL
- Het onmisbare gereedschap: een chromatische clipstemmer, omdat bij Open G drie snaren een toon zakken en de lage, verslapte snaren moeilijk met het oor te stemmen zijn
- De kritieke stap: de doelnoot naar beneden benaderen, nooit naar boven, anders loopt de stemming direct weg bij het eerste akkoord dat je aanslaat
- De fout die je moet vermijden: een te lichte snaarspanning aanhouden. De snaren worden slap en gaan rammelen op de eerste fretten
- Het verwachte resultaat: de zes open snaren samen aangeslagen klinken een zuiver G majeur akkoord zonder zweving
Heb je geprobeerd een nummer van de Stones te spelen in standaardstemming en klopt er niets? Dat is normaal, de riff is niet geschreven voor die stemming. Een groot deel van het rock- en bluesrepertoire met bottleneck gebruikt de Open G stemming, waarbij de zes open snaren al een G majeur akkoord vormen. Wat elders een barré vereist, speel je hier met één vinger, en de slide die plat op de hals ligt klinkt zuiver. De verandering raakt slechts drie van de zes snaren en kost tien minuten. Deze tutorial neemt je mee van begin tot eind: het naar beneden stemmen snaar voor snaar, het controleren met het oor, de eerste speelreferenties en het terugstemmen naar standaard. Dit geldt voor zowel een folk- als een elektrische gitaar.
Wat de Open G stemming verandert, snaar voor snaar
Een open stemming is een stemming waarbij de open snaren al een compleet akkoord vormen. In standaardstemming is je gitaar gestemd op Mi-La-Ré-Sol-Si-Mi van laag naar hoog, en open aanslaan geeft een brij van tonen. In Open G wordt dat Ré-Sol-Ré-Sol-Si-Ré: slechts drie verschillende tonen, Ré, Sol en Si, oftewel de drie tonen van een G majeur akkoord.
- 6e snaar (laag): Mi wordt Ré, een toon lager
- 5e snaar: La wordt Sol, een toon lager
- 4e snaar: Ré, blijft hetzelfde
- 3e snaar: Sol, blijft hetzelfde
- 2e snaar: Si, blijft hetzelfde
- 1e snaar (hoog): Mi wordt Ré, een toon lager
Onthoud de logica in plaats van de lijst: de drie snaren die veranderen omlijsten het spel, de twee laagste en de hoogste, en ze zakken allemaal een toon. Het middelste trio blijft ongewijzigd, dat maakt de aanpassing zo snel.
Voor je begint: benodigdheden en niveau
Beginnersniveau is prima. Als je een set snaren kunt vervangen, kun je dit ook. De enige echte valkuil is stemmen op het oor bij verslapte lage snaren: een Mi snaar die naar Ré zakt verliest spanning, het geluid wordt vaag en een clipstemmer valt uit of toont een verkeerde octaaf.
- Een chromatische clipstemmer die de tonen leest via trillingen in de hals en omgevingsgeluid negeert
- Een set snaren in goede staat: op versleten snaren houdt de open stemming geen drie nummers vol
- Eventueel een iets hogere snaarspanning, te kiezen uit sets akoestische snaren of het elektrische equivalent
- Een bottleneck als je meteen met slide wilt spelen, dat is het belangrijkste gebruik van deze stemming
- Een capodaster om de Open G in een andere toonsoort te transponeren zonder alles opnieuw te stemmen
De PolyTune Clip dekt de drie momenten van deze tutorial af met één accessoire. De chromatische modus, nauwkeurig tot +/- 0,5 cent, gebruik je voor het naar beneden stemmen snaar voor snaar. De polyfone modus leest alle zes snaren tegelijk, precies wat je nodig hebt om het G akkoord te controleren. De stroboscopische modus, nauwkeurig tot +/- 0,02 cent, verfijnt vlak voor je opslaat. Het scherm draait automatisch mee en blijft goed afleesbaar als de stemmer achter de kop wordt geklemd.
Pluspunten
- Polyfone modus: alle zes snaren tegelijk gelezen, akkoordcontrole met één aanslag
- Nauwkeurigheid van +/- 0,5 cent in chromatisch, +/- 0,02 cent in stroboscopisch
- Ultrahelder adaptief scherm met automatische oriëntatie, afleesbaar achter de kop
- Naar beneden getransponeerde modi en capodastercompatibiliteit, handig bij open stemming
Minpunten
- Drie modi die je moet kennen om de stemmer optimaal te gebruiken, totdat je weet welke wanneer dient
- Aangekondigd voor elektrische en akoestische gitaar
Keith Richards speelt Open G met vijf snaren: hij verwijdert simpelweg de 6e snaar, die hij te modderig vindt, en houdt Sol-Ré-Sol-Si-Ré over. Het idee komt van de vijf-snarige banjo, die op dezelfde tonen is gestemd. Honky Tonk Women, Brown Sugar en Start Me Up zijn allemaal in deze stemming opgenomen.
Stap 1: de drie snaren in de juiste volgorde naar beneden stemmen
Klem de stemmer op de kop, zet hem in chromatische modus en ga in deze volgorde te werk. Beginnen met de lage snaren laat de hals geleidelijk ontspannen in plaats van ineens een grote spanningsverandering te krijgen.
- 6e snaar: laat zakken tot je Ré leest. De stemmer zal ook Ré♯ (of Mi♭, dezelfde toon) aangeven, stop daar niet
- 5e snaar: laat zakken tot Sol, voorbij Sol♯
- 1e snaar: laat zakken tot Ré, dat is de dunste snaar, dus doe het voorzichtig
- Ga nog een keer over alle zes snaren, ook de snaren die je niet hebt aangeraakt: ze zijn verschoven
Laat ze bewust een paar centen onder de doelnoot zakken en trek dan weer aan tot het zuiver is. Deze beweging zet de mechaniek onder spanning en houdt de stemming stabiel: zonder dit zakt de toon bij het eerste harde akkoord weer weg.
Wil je het controleren zonder iets aan te sluiten? De 6e snaar open moet precies een octaaf lager klinken dan de 4e snaar open, en de 5e een octaaf lager dan de 3e. Speel de harmonische toon op de 12e fret van de lage snaar en vergelijk die met de bijbehorende open snaar: als het vibreren verdwijnt, zit je goed.
Stap 2: het stemmen in Open G op gehoor controleren
De tuner geeft één voor één correcte noten aan, maar een open akkoord beoordeel je in zijn geheel. Strum de zes snaren open, zachtjes, met een plectrum of duim. Je moet een stabiele G-majeur horen, zonder dat regelmatige vibreren dat verraadt dat het twee noten zijn die een paar centen uit elkaar liggen.
- Een langzaam en pulserend vibreren in de lage tonen: de 6e of 5e snaar staat iets te hoog, draai hem iets losser
- Een scherpe toon boven het akkoord: de 1e snaar staat te strak, die moet samenvloeien met de D van de lage snaren
- Een akkoord dat open klopt maar vals klinkt vanaf de 5e fret: dan is het de intonatie die niet klopt, niet het stemmen
Zolang de open G niet vol klinkt, heeft het geen zin om een nummer te spelen: het probleem ligt niet aan je spel.
Stap 3: het stemmen stabiliseren
Een gitaar die net drie hele toonladders aan spanning heeft verloren, beweegt nog een goede halve minuut. De hals richt zich iets op, de brug volgt, en de snaren zetten zich opnieuw in de zadels. Rek elke losse snaar uit door hem vijf centimeter omhoog te trekken halverwege de hals, en stem opnieuw. Twee of drie keer is genoeg.
Bij een akoestische gitaar voel je de spanningsdaling meteen: het geluid wordt zachter en de snaren kunnen gaan brommen op de eerste fretten. Dat is normaal en omkeerbaar. Bij een elektrische met zwevende vibrato, zoals een Floyd Rose of een Stratocaster-brug in balans, is het lastiger: de brug kantelt naar achteren en verstoort het hele spel. Dan moet je de vibrato blokkeren of een gitaar reserveren voor deze stemming.
Als je langer dan een paar dagen in Open G blijft, kies dan een dikkere snaarset: .012 tot .054 op een folk, .011 tot .049 op een elektrische. Zo krijg je de verloren spanning terug, wordt de aanslag weer strak en blijft de slide hangen in plaats van tegen de fretten te tikken. De gitaarsnarensets zijn in al deze diktes verkrijgbaar.
Stap 4: spelen in Open G, de handige referentiepunten meteen
Het grote voordeel van deze stemming is dat je met één barré akkoord een volledig majeurakkoord speelt. Barré alle zes snaren op een fret en je hebt het bijbehorende majeurakkoord. De basisreferenties in G:
- Open snaren: G-majeur
- Barré op 5e fret: C-majeur, de IV van de toonsoort
- Barré op 7e fret: D-majeur, de V
- Barré op 12e fret: G-majeur een octaaf hoger
Met deze drie posities dekt je al het belangrijkste repertoire van blues en rock in G. De typische beweging is barré spelen, dan een vinger twee fretten hoger leggen op de 4e en 3e snaar: dat is de ritmische wending die je hoort in nummers van de Stones. Bij bottleneck plaats je de buis boven de fret, niet erachter, en speel je bij de 12e fret: zo klinken alle zes snaren zuiver in één beweging.
De Bottleneck Blues Heavy Small van Jim Dunlop is van glas, klein formaat. Zijn gewicht geeft resonantie en een natuurlijke sustain, wat telt in Open G waar de open snaren blijven doorklinken onder de noot die je met de slide vasthoudt. Het kleine formaat vergemakkelijkt de controle bij micro-glissandi en vibrato’s, de technieken die je als eerste oefent als je de buis op de 12e fret legt.
Pluspunten
- Transparant glas, met een krachtige aanslag en de bluesachtige klank die daarbij hoort
- Het gewicht zorgt voor een rijke resonantie en natuurlijke sustain
- Klein formaat: makkelijker te controleren bij micro-glissandi en vibrato’s
Minpunten
- Het kleine formaat is een keuze voor controle: houd dat in gedachten als je vooral akkoordgrepen op alle zes snaren vasthoudt
Problemen oplossen: veelvoorkomende fouten
- De tuner toont D♯ of G♯ en de toon wordt hoger: je draait de stemknop de verkeerde kant op. Controleer de winding voordat je kracht zet
- De snaren brommen: de spanning is te laag voor je actie. Kies een dikkere snaarset of verhoog de actie iets
- Het stemmen loopt weg na twee nummers: snaren zijn niet goed uitgerekt, of nieuwe snaren zijn nog niet helemaal gezet. Rek ze opnieuw uit
- Barré-akkoorden klinken vals voorbij de 7e fret: de intonatie moet bijgesteld worden aan de brug voor deze snaardikte en spanning
- De capo verstoort het akkoord: zet hem minder strak aan, een te strakke capo trekt de snaren omhoog en verhoogt de tonen
Terug naar standaardstemming
Dezelfde logica, maar omgekeerd, met een waarschuwing: nu stem je drie snaren een hele toon hoger. Doe dat geleidelijk, afwisselend 6e, 5e en 1e snaar in kleine stappen, in plaats van een snaar in één keer naar zijn toon te brengen. De 1e snaar breekt het snelst: in standaardstemming werkt die al dicht bij zijn breukgrens. Controleer daarna alle zes snaren nog eens, zodat de hals zijn normale kromming terugkrijgt.
Je weet nu hoe je je gitaar in Open G zet, het resultaat controleert met tuner en gehoor, het stemtabiliseert en weer teruggaat zonder breuk. Het wordt een reflex: na een paar keer heen en weer duurt het twee minuten en gaat het in een handomdraai, zonder iets aan te sluiten. De beste manier om het erin te houden is Open G op een speciale gitaar te houden, met een aangepaste snaardikte, en er regelmatig slide op te oefenen.
