Ga naar inhoud Doorgaan naar de navigatie Naar voettekst gaan

Betaal met iDEAL30 dagen niet goed, geld terug

Jaco Pastorius en zijn Bass of Doom: een legende van jazz-fusion

Wat je moet onthouden
  • De Bass of Doom is een Fender Jazz Bass uit 1962, tweedehands gekocht voor minder dan 100 dollar, ontfretted en daarna gelakt met maritieme epoxy: het is deze die Jaco zijn fretless zang geeft.
  • Met Weather Report, van 1976 tot 1981, brengt Jaco Pastorius de elektrische bas van de achtergrond naar de voorgrond van de jazz-fusion, van Birdland tot Teen Town.
  • Zijn eerste album, in 1976, opent met Donna Lee van Charlie Parker, gespeeld op bas met conga's: een vocabulaire dat nog niemand op het instrument had gehoord.
  • Gebroken en gestolen in 1986, duikt de bas twintig jaar later weer op; Fender biedt nu een Jazz Bass fretless signature aan die de geest ervan herneemt.

Miami, 1974. Na een concert van Weather Report spreekt een tweeëntwintigjarige bassist Joe Zawinul aan, de toetsenist die de groep leidt, en stelt zich voor als "de grootste bassist ter wereld". Hij heet Jaco Pastorius, en hij heeft het bewijs. Twee jaar later laat zijn Bass of Doom, een fretloze Jazz Bass met bootlak, de hele wereld horen wat de bas kan zingen in jazz-fusion. Onder bassisten valt zijn naam zodra het over fretless, harmonischen of solo's op elektrische bas gaat. Alles begint met een bas van honderd dollar en een blik bootlak.

Een Jazz Bass uit 1962 gekocht in Florida

John Francis Anthony Pastorius III wordt geboren op 1 december 1951 in Norristown, vlak bij Philadelphia. Zijn familie verhuist naar Florida als hij bijna acht is, in Oakland Park, ten noorden van Fort Lauderdale. Hij begint met drums voordat hij overstapt op bas, in soul- en dansbands uit de regio. Daar, begin jaren 70, komt hij aan een Jazz Bass sunburst uit 1962, tweedehands gekocht voor minder dan honderd dollar. Het model is dan een van de pijlers van de elektrische Fender-bassen, maar deze gaat een heel eigen weg.

In 1962 maakt Fender nog geen fretless bassen: de bas komt dus uit de fabriek met fretten. Jaco verwijdert ze zelf of laat ze verwijderen en vult de gleuven op met houtvuller van het merk Plastic Wood. Daarna bedekt hij de toets met een boot-epoxy, de Poly-Poxy van Pettit, in ongeveer zes lagen. Het doel: het palissander beschermen tegen ronde snaren die het hout bij elke glissando zouden insnijden. Hij monteert Rotosound Swing Bass 66, glanzende stalen snaren die de aanval benadrukken. Hij noemt het instrument de Bass of Doom.

Goed om te weten

Jaco heeft het ontfretten door de jaren heen op verschillende manieren verteld. In de bekendste versie verwijdert hij de fretten zelf met een botermes. In 1984 vertelt hij aan journalist Bill Milkowski dat de vorige eigenaar het had gedaan, en dan nog slecht ook. De officiële website van de familie laat beide versies open.

Het geluid van de Bass of Doom, van zang tot harmonische

Zonder fretten rust de snaar direct op het gelakte hout. De noot ontstaat zachter en bloeit dan open: dat is de beroemde "mwah" van fretless bassen, die zwelling van het geluid net na de aanval. Jaco voegt er een brede vibrato aan toe, glissando's van de ene noot naar de andere en een precisie in zuiverheid die meer aan een zanger dan aan een bassist doet denken. De epoxy geeft wat helderheid en sustain, waar een kale toets doffer zou klinken.

Op het podium sluit hij zijn bas aan op twee Acoustic 360-versterkers, transistorheads die populair waren bij bassisten in de jaren 70. In de studio gaat hij rechtstreeks de mengtafel in. De rest zit in de vingers: een rechterhand die dicht bij de brug speelt voor bijt, en harmonischen natuurlijk en kunstmatig die hij als akkoorden gebruikt. Portrait of Tracy, op zijn eerste album, is bijna volledig op dat principe gebouwd.

Jaco Pastorius bij Weather Report, de bas in het centrum van jazz-fusion

Na de ontmoeting in Miami stuurt Jaco een demo. Zawinul houdt die in gedachten en belt hem eind 1975 terug, nadat hij een eerste mix van het soloalbum van de bassist voor Epic heeft gehoord. Jaco sluit zich aan bij Weather Report en is al in 1976 te horen op Black Market, met Cannon Ball en zijn eigen compositie Barbary Coast. De groep, al een referentie in jazz-fusion met Zawinul en saxofonist Wayne Shorter, ontdekt een bas die niet langer alleen de grond vasthoudt.

Het jaar erop verandert Heavy Weather het speelveld. Jaco staat er als co-producer op, schrijft Teen Town en legt op Birdland een lijn vast die net zo memorabel is als het thema zelf. De plaat wordt al het jaar van uitgave een gouden plaat. In 1978 kiezen lezers en critici van DownBeat hem als nummer één elektrische bassist. Hij blijft in de groep tot 1981 en tekent zijn laatste opnames met hen op het album Weather Report.

Donna Lee, een eerste album als visitekaartje

Uitgebracht in 1976 opent het album Jaco Pastorius met Donna Lee, een bebop-thema van Charlie Parker, razendsnel gespeeld met alleen conga's als begeleiding. Jaco presenteerde het zelf als wat hem bekend maakte. De rest van de plaat gaat alle kanten op: Herbie Hancock op toetsen, Sam & Dave op zang in Come On, Come Over, en de ballade in harmonischen van Portrait of Tracy. Wie deze lijnen noot voor noot wil ontleden, vindt ze uitgeschreven in de bundel The Essential Jaco Pastorius.

Joni Mitchell, Pat Metheny en de rest

In dezelfde periode leent Jaco zijn fretless uit aan anderen. Met Joni Mitchell neemt hij Hejira op in 1976 en daarna Don Juan's Reckless Daughter in 1977: de bas gaat er een dialoog aan met de stem als een tweede zanger. Eind 1975 speelt hij ook op Bright Size Life, het eerste album van gitarist Pat Metheny, in trio. Gitaarspelers die deze dialoog willen oefenen vinden de thema's in de tabulatuur Pat Metheny Bright Size Life. In 1981 brengt Jaco bij Warner Bros. zijn tweede soloalbum uit, Word of Mouth, bedoeld voor een groot orkest.

1986, de Bass of Doom in stukken en daarna verdwenen

Halverwege de jaren 80 wordt Jaco's leven ingewikkelder, en zijn bas betaalt de prijs. Volgens het verhaal van zijn bouwer gooit hij hem tijdens een ruzie in een betonnen trappenhuis. Begin 1986 ontvangt Kevin Kaufman hem in een tiental stukken minstens, plus talloze scherven. Samen met bouwer Jim Hamilton besteedt hij er ongeveer 150 uur aan, lijmt het lichaam terug, verstevigt het met fineer boven en onder en maakt de toets opnieuw met een dikkere epoxy, in één keer gegoten. Jaco krijgt zijn bas terug en monteert er een nieuw setje Rotosound snaren op.

Het plezier duurt niet lang. Datzelfde jaar laat hij in New York de bas even op een bankje in Greenwich Village liggen. Als hij zich omdraait, is hij verdwenen. "Ik was maar een paar seconden weg!", vertelt hij. Jaco overlijdt op 21 september 1987, op 35-jarige leeftijd, na een aanval voor een club in Florida. Bijna twintig jaar weet niemand waar de Bass of Doom is.

Hij duikt weer op halverwege de jaren 2000 in een gitaarwinkel in New York, waarvan de eigenaar weigert hem terug te geven. Er ontstaat een juridische strijd. Robert Trujillo, de bassist van Metallica en al lang fan, lost de situatie op door het instrument te kopen voor de familie. Hij bewaart hem nu onder slot en grendel, met de afspraak dat de Pastorius-familie hem voor dezelfde prijs kan terugkopen. Felix Pastorius, een van Jaco's zonen, speelde erop op enkele nummers van het album A Rise in the Road van de Yellowjackets.

De klank van de Bass of Doom vandaag terugvinden

De Bass of Doom is niet meer te koop, maar Fender heeft de geest ervan opgepakt in een Jazz Bass fretless signature die de sunburst-kleur en het idee van een beschermde toets overneemt.

Een geselecteerd essen body, nitrocellulose lakafwerking, esdoorn hals met C-profiel en een 34 inch mensuur: de basis is die van een vintage Jazz Bass. De fretless pau ferro toets krijgt een urethaan coating, een directe verwijzing naar Jaco's bootlak, met markeringslijnen in plaats van fretten en zijpunten gecentreerd tussen die lijnen.

Twee American Vintage Jazz Bass single coil pickups, twee volume- en één toonregelaar: het mengen van de twee pickups of het opendraaien van die bij de brug verandert het karakter al flink. Hij wordt geleverd met Fender 9050M platte snaren in .055-.105, een Deluxe koffer, een riem, een kabel en een Jaco Tribute halsplaat.

Pluspunten

  • Pau ferro toets beschermd door een urethaan coating
  • Markeringslijnen om je te oriënteren op een fretloze toets
  • American Vintage pickups en nitro afwerking

Minpunten

  • Een fretless blijft in het begin veeleisend qua zuiverheid
  • Oorspronkelijke platte snaren, zachter dan Jaco's Rotosound

Om nog dichter bij het origineel te komen biedt de Custom Shop een Jazz Bass Jaco Pastorius Fretless Relic 3-Color Sunburst aan, met de hand verouderd om de slijtage van een veel bespeelde bas na te bootsen.

Het Woodbrass-advies

Voordat je de klank zoekt, zoek de zuiverheid. Stem, speel langzaam een toonladder op één snaar met een tuner in het oog, en herhaal zonder te kijken. De video methode Modern Electric Bass, waarin Jaco zelf zijn speelwijze toont, blijft de beste aanvulling op dit werk.

Wat de bas nog aan Jaco te danken heeft

Een jaar na zijn dood, in 1988, nemen de lezers van DownBeat hem op in de Hall of Fame van het magazine. Maar de meest blijvende eer hoor je elders: in elke bassist die een vibrato legt op een aangehouden noot, die een solo durft midden in een jazz-fusion nummer, die een harmonische speelt alsof hij een akkoord aanslaat. Het kostte een Jazz Bass van honderd dollar, een blik mariene epoxy en veel lef om zover te komen. Je hebt Birdland vast al eens gehoord zonder te weten wie de bas speelde. Luister er nu opnieuw naar, en volg alleen hem.

Bronnen