Betaal met iDEAL
- Janis Joplin legde in slechts vier jaar een rauwe, doorleefde stem op die de vrouwelijke rockzang opnieuw definieerde.
- Haar optreden op Monterey Pop in 1967 met Big Brother and the Holding Company deed haar carrière in één enkel nummer omslaan.
- Beïnvloed door Bessie Smith en Otis Redding versmelt ze blues, soul en psychedelische rock zonder filter.
- Haar laatste album Pearl, postuum uitgebracht in 1971, bevat de klassieker “Me and Bobby McGee”.
De eerste keer dat ik “Ball and Chain” echt helemaal beluisterde, was op een oude vinylplaat die ik op een rommelmarkt op de kop had getikt, en ik herinner me dat ik roerloos voor de platenspeler bleef staan tot het einde van het nummer. Janis Joplin, dat is dat soort dreun: een stem die lacht en huilt in dezelfde zin, zonder ooit te sjoemelen. In amper vier jaar carrière zette ze een standaard neer die veel zangers nog steeds proberen te halen. Een terugblik op een artieste uit Texas die elk concert in een publieke biecht veranderde, en wiens stem vandaag nog steeds doorklinkt in de podiumluidsprekers van nu.
Een meisje uit Port Arthur op zoek naar haar stem
Janis Lyn Joplin wordt geboren op 19 januari 1943 in Port Arthur, een klein olieplaatsje in Texas. De adolescentie is er hard voor iemand die in geen enkel hokje past: te nieuwsgierig, te vrij, te anders. Ze ontdekt al vroeg de platen van Bessie Smith, Lead Belly en Odetta, en wordt verliefd op de blues. Een obsessie die haar nooit meer zal loslaten.
Aan de universiteit van Austin begint ze begin jaren 60 te zingen in de lokale folkbars. Haar stem verrast nu al: rauw, krachtig, in staat om af te dalen in warme lage tonen om daarna uit te barsten in kreten die de zaal openrijten. In 1966 sluit ze zich aan bij Big Brother and the Holding Company in San Francisco, midden in de psychedelische gisting. Daar begint alles pas echt.
Voordat ze het icoon werd dat we kennen, had Janis er bijna mee gestopt om in 1965 in Port Arthur weer antropologie te gaan studeren. Het is een telefoontje van haar vriend Chet Helms, vanuit San Francisco, dat haar ervan overtuigt om het nog eens te proberen en zich bij Big Brother aan te sluiten. Zonder dat telefoontje had de geschiedenis van de rock duidelijk een andere wending genomen.
Monterey Pop 1967: het kantelmoment
Op 17 juni 1967 verwelkomt het Monterey International Pop Festival Big Brother and the Holding Company. Janis komt het podium op in een nogal onwaarschijnlijk podiumtenue, met de microfoon in de hand, en valt aan met “Ball and Chain”, een cover van Big Mama Thornton. Wat daarna gebeurt, wordt gefilmd door D.A. Pennebaker en blijft een van de beroemdste beelden uit de geschiedenis van de rock: Mama Cass, in het publiek, die geluidloos een “wow” vormt, verbijsterd.
De performance is zo aangrijpend dat de band wordt uitgenodigd om de volgende dag opnieuw te spelen om gefilmd te worden. In enkele minuten gaat Janis van underground-zangeres uit San Francisco naar nationaal fenomeen. De platenlabels vechten om haar, de pers raakt in vervoering, en het album Cheap Thrills (1968) schiet naar de top van de Billboard, gedragen door “Piece of My Heart”. Haar manier van zingen — tussen bluestrance en rockexplosie in — wordt meteen herkenbaar.
Een buitengewone zangtechniek
Wat opvalt wanneer je Janis vandaag herbeluistert, is dat ze niet zingt zoals het haar geleerd zou zijn. Geen academische plaatsing, geen nette vibrato. In plaats daarvan een rauwe stem, een van nature verzadigde korrel, zeer hoog geplaatste borststempassages die knallen als zweepslagen. Ze beoefent wat zangers vandaag de dag “scream rock” noemen, maar met een muzikaliteit die door en door blues blijft.
Wil je dat mengsel concreet horen? Drie dingen gebeuren tegelijk op haar beste opnames:
- Melisma’s die gospelzangeressen waardig zijn, geërfd van haar luisteren naar Aretha Franklin en Mahalia Jackson.
- Een sleepende articulatie die typisch is voor de Deltablues, die ze rechtstreeks van Bessie Smith haalt.
- Scherpe kopstemkreten, bijna punk avant la lettre, die aankondigen wat zangeressen als Brittany Howard of Beth Hart decennia later zouden doen.
Otis Redding is de andere referentie die ze voortdurend aanhaalt. Ze zag hem in 1966 op het podium in de Fillmore en kwam er als veranderd mens uit. De manier waarop Otis een lettergreep tot het breekpunt opdrijft, hoe hij speelt met de vertraging op de tempo — dat alles absorbeert Janis en geeft ze terug met haar eigen woede.
Als je dat soort rauwe korrel wilt oefenen zonder je stembanden kapot te maken, tellen twee dingen: een goede vocale warming-up en een dynamische zangmicrofoon van het type Shure SM58, die verzadigde aanzetten vergeeft en de volumepieken op natuurlijke wijze comprimeert. Het is precies wat Janis op tournee gebruikte.
Woodstock en het Kozmic Blues-tijdperk
Eind 1968 verlaat Janis Big Brother om haar eigen band op te richten: de Kozmic Blues Band, meer soulgericht, met blazers en verzorgdere arrangementen. De gok is riskant, maar het album I Got Dem Ol’ Kozmic Blues Again Mama! (1969) toont een zangeres die haar palet verbreedt. Ze zingt voortaan “To Love Somebody” van de Bee Gees alsof Aretha het voor haar had geschreven.
Op 17 augustus 1969 komt ze rond 2 uur ’s nachts op het podium van Woodstock. Het optreden, dat ze zelf lange tijd als middelmatig beoordeelde, is in werkelijkheid waanzinnig: haar stem is gebroken, vermoeid, maar de intensiteit van “Work Me, Lord” is angstaanjagend. Het is het soort moment waarop je begrijpt dat technische perfectie niets met emotie te maken heeft. Janis zingt met haar lef, punt.
Pearl, het testament
Begin 1970 zet Janis de Full Tilt Boogie Band op, volgens de meeste critici haar beste bezetting. De sound is rockender, strakker, beter op haar stem afgestemd. Ze gaat in de herfst de studio in in Los Angeles om op te nemen wat Pearl zou worden, haar meesterwerk.
Op 4 oktober 1970 wordt ze dood aangetroffen door een overdosis heroïne in het Landmark Motor Hotel, op haar 27e. Het album verschijnt in januari 1971, voor één track onafgewerkt — “Buried Alive in the Blues” blijft instrumentaal omdat de zang niet meer kon worden opgenomen. “Me and Bobby McGee”, geschreven door Kris Kristofferson, wordt postuum nummer 1 in de Verenigde Staten. Het is de tweede nummer 1 in de geschiedenis die na de dood van de artiest uitkomt, na “Sittin’ on the Dock of the Bay” van Otis Redding.
Om Janis onder de beste omstandigheden te ontdekken, begin je met het album Pearl (1971), gevolgd door het livealbum In Concert (1972) dat haar beste podiumoptredens bundelt. En sluit af met Cheap Thrills met Big Brother om de rauwe, psychedelische versie van het beest te horen.
De erfenis van een onnavolgbare stem
Janis Joplin opende een deur die niemand had durven openduwen: die van een blanke zangeres die zonder complexen of karikatuur de blues zong, met een rauwe podiumintensiteit. Vóór haar bestond de vrouwelijke rock al, maar bleef die vaak beperkt tot bravere rollen. Na haar konden Stevie Nicks, Patti Smith, Joan Jett, Chrissie Hynde — allemaal hun podiumidentiteit opbouwen op een terrein dat zij had ontgonnen.
Vandaag vind je haar invloed overal terug. Florence Welch spreekt over haar als een absoluut voorbeeld. Brittany Howard van Alabama Shakes maakte haar tot haar vocale kompas. En in heel verschillende werelden noemen artiesten als Adele of Beth Hart Janis regelmatig bij hun directe invloeden. Niet slecht voor iemand die maar vier studioalbums uitbracht.
Wil je je stem in verzadigde registers à la Janis duwen zonder je stembanden op lange termijn te beschadigen? Investeer in een goede podiummonitor en een microfoon die past bij je stembereik. Werp een blik op onze selectie zangmicrofoons en op onze podiummonitors, dat is de basis om een krachtige stem onder goede omstandigheden te trainen.
Een icoon dat weigert ouder te worden
Meer dan vijftig jaar na haar overlijden blijft Janis Joplin een geval apart. Ze heeft niet de tijd gehad om nostalgisch over zichzelf te worden, en dat is misschien wat haar oeuvre zo levend maakt. Elke generatie herontdekt haar via een film, een documentaire (het prachtige Janis: Little Girl Blue van Amy Berg uit 2015), een cover of een sample. Ze werd al in 1995 opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame en ontving in 2005 een Grammy Lifetime Achievement Award.
Maar uiteindelijk is wat we vooral onthouden dat idee dat een stem een volwaardig instrument kan zijn, even expressief als een verzadigde gitaar of een soulsaxofoon. Janis heeft nooit de gladde schoonheid gezocht. Ze wilde de waarheid, ook als het schuurde. En het is precies daarom dat we haar vandaag nog steeds beluisteren op de koptelefoons van het team tussen twee dagen in de showroom door.
