Een nummer dat in de VS alleen al meer dan één miljoen keer verkocht is en dat sterk bijdroeg aan de verkoop van meer dan dertig miljoen exemplaren van het album waaruit het afkomstig is. Meer dan 1.300 keer live gespeeld en gecoverd door grootheden als Ghost, Weezer, Apocalyptica en Motörhead, is « Enter Sandman » hét nummer dat een keerpunt betekende in de carrière van Metallica en de band naar het voetstuk katapulteerde waarop ze vandaag nog steeds staat.
Metallica in 1990
Na …And Justice For All, een episch vierde album met zeer complexe nummers die gemiddeld zeven minuten duurden, voelt Metallica (James Hetfield ritmegitaar en zang, Lars Ulrich drums, Kirk Hammett leadgitaar en Jason Newsted basgitaar) de behoefte om terug te keren naar eenvoudigere, meer directe songs. Ondertussen neemt hun manager contact op met een van de belangrijkste producers van die tijd, Bob Rock, om de toekomstige opvolger te mixen. Nadat hij Metallica eerder live zag en hun vorige albums beluisterde, weigert Bob aanvankelijk. Hij vond dat de band er nog nooit in geslaagd was om hun live-energie en -sound in de studio vast te leggen. Dus: of hij produceert dit nieuwe album van A tot Z, of hij werkt helemaal niet met de band! Na enkele pittige discussies en rondes van aftasten gaat Metallica akkoord. Gewapend met deze sterke troef en een nieuwe muzikale koers beginnen ze aan wat het Black Album zal worden.
Het ontstaan van « Enter Sandman »
Volgens James Hetfield: « Een goede riff is de essentie van een nummer ». Toch komt « Enter Sandman » niet van hem of Lars Ulrich, die tot dan toe samen alle nummers componeerden. Deze legendarische riff is het werk van leadgitarist Kirk Hammett, en het was zijn eerste poging! Voor een debuut kon het nauwelijks beter. Toch voelde Lars Ulrich dat het volledige potentieel nog niet benut werd.
Oorspronkelijk opgebouwd in de vorm A – B – A – B, besloot hij het eerste deel te herhalen zodat de uiteindelijke structuur A – A – A – B werd. Dit kleine verschil bleek cruciaal: het gaf de riff zijn zware, hypnotiserende karakter dat generaties zou bijblijven — en zelfs door het Amerikaanse leger werd gebruikt om gevangenen te martelen!
De betekenis van de titel
De originele tekst van « Enter Sandman » ging over wiegendood. Dat onderwerp vonden Lars Ulrich en Bob Rock echter te zwaar, en ze vroegen James Hetfield de tekst te herschrijven. Na een felle eerste reactie ging James aan de slag en maakte er een soort vreemde slaapliedje van, geïnspireerd door de angsten van een kind. De titel had hij al lang liggen: eindelijk paste hij bij een tekst. Ironisch genoeg kende Lars Ulrich, opgegroeid in Denemarken, de figuur van de Zandman (Sandman in het Engels) niet, die kinderen zand in de ogen strooit zodat ze in slaap vallen. James moest hem het verhaal uitleggen zodat hij de tekst begreep.
Het geluid van de riff
« Enter Sandman » was het eerste nummer van het Black Album dat werd opgenomen en gemixt. Het diende als referentie voor de rest van het album, en de productie duurde eindeloos — alleen al het mixen nam tien volle dagen in beslag. De eerste verandering die Bob Rock doorvoerde, was dat de band samen in de studio speelde in plaats van instrument per instrument op te nemen. Dat leverde een veel grotere samenhang en muzikaliteit op, meteen hoorbaar. De riff werd ingespeeld door James Hetfield op zijn ESP MX-250, uitgerust met actieve EMG humbuckers (model 81 voor de brug en 60 voor de hals). Voor de verschillende gitaarlagen werden meerdere versterkers gebruikt, waarvan de belangrijkste een Mesa Boogie Simul Class Mark II was. Volgens Bob Rock: « de Boogie klonk geweldig, maar in de middentonen miste er iets ». Daarom dikte hij het geluid aan met een Marshall versterker.
Jouw beurt om te spelen!
Hoewel het op het eerste gezicht vrij eenvoudig lijkt, zijn er talloze subtiliteiten die deze riff rijker maken. Zo begint hij met een opmaat, dat wil zeggen vóór de eerste tel van de maat. De eerste kwint wordt tegen de tel gespeeld, een achtste eerder. De afwisseling van open snaren en palm-mutes maakt het lastig voor de rechterhand. En met de linkerhand moet de slide die de E op de tweede tel inleidt perfect uitgevoerd worden — en idealiter identiek bij elke herhaling.
Om dichter bij de sound van Metallica te komen, heb je een gitaar nodig met humbuckers zoals een Gibson, of moderner: Jackson, Ibanez of, als ultieme keuze, ESP met zijn actieve EMG pickups. Qua versterkers heb je brute kracht nodig. Kijk eens bij Marshall, Mesa Boogie, Engl. Een distortionpedaal kan eventueel het geluid van je versterker aandikken, bijvoorbeeld een Boss MT-2, een Ibanez Tube Screamer of een Revv G4.
Het nummer « Enter Sandman » is volledig gebaseerd op deze beginnende riff, waarbij elk deel een variatie of interpretatie ervan is: van de arpeggio-versie op cleane gitaar in de intro, via de eerste riffs die langzaam aanzwellen tot de definitieve riff, tot de modulatie een toon hoger in de tweede helft van het couplet. Inderdaad: een goede riff is de essentie van een nummer — en « Enter Sandman » is daarvan het perfecte voorbeeld.
