- Randy Rhoads nam maar twee studioalbums op met Ozzy Osbourne: Blizzard of Ozz (1980) en Diary of a Madman (1981).
- Vanaf zijn zevende opgeleid op klassieke gitaar bij Musonia, de school van zijn moeder, bracht hij de harmonisch mineur en het contrapunt binnen in de hardrock.
- Zijn gear komt neer op drie legendarische stukken: een crèmekleurige Les Paul Custom, een gestippelde V van Karl Sandoval en de Jackson Concorde, de eerste gitaar met het Jackson-logo.
- Overleden op 19 maart 1982 bij een vliegtuigcrash in Leesburg, Florida, op zijn 25e. In 2021 opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame.
Er is een handvol riffs die gelden als een inwijdingsritueel op elektrische gitaar, en “Crazy Train” is er een van. Iedereen heeft het ooit geprobeerd, vaak half. Bij ons hoeft er maar een discussie over gitaristen uit de jaren tachtig te beginnen en de plaat gaat weer op de draaitafel. Elke keer komen we op dezelfde vaststelling uit: Randy Rhoads liet maar twee studioalbums achter, maar de compositorische dichtheid die hij erin stopte staat vijfenveertig jaar later nog overeind. Harmonisch mineur, pedaaltonen, leads gedubbeld in terts: een flink deel van het vocabulaire van de moderne metal komt daaruit.
Zes jaar zichtbare carrière, een muziekschool in de San Fernando Valley, de Sunset Strip, twee cultplaten en een landingsbaan in Florida. Dat is het verhaal van de gitarist van Ozzy Osbourne, degene die iedereen citeert en die weinigen ooit live hebben zien spelen.
Musonia, de muziekschool waar alles begon
Randall William Rhoads wordt geboren op 6 december 1956 in Santa Monica, Californië. Zijn moeder, Delores, studeert af aan UCLA met een diploma muziek en leidt Musonia, een school in North Hollywood die ze decennialang zal runnen. Zijn vader Bill werkt voor Ovation Guitar Company. De ouders gaan uit elkaar als Randy zeventien maanden oud is. De jongen groeit dus letterlijk op in een leslokaal, tussen de partituren en de leerlingen die er in en uit lopen.
Rond zijn zevende begint hij met gitaar, eerst folk, daarna klassiek. Geen shortcuts, geen tabs gekrabbeld op de achterkant van een schrift: noten lezen, arpeggio’s, een nette rechterhand. Zijn eerste elektrische is een Ovation Tornado, een cadeau van zijn vader. Voor rock neemt hij les bij Scott Shelly, die op een dag aan Delores uitlegt dat hij zijn leerling niets meer kan bijbrengen. Op zijn 16e geeft Randy zelf les bij Musonia.
Die dubbele rol van pedagoog en clubgitarist verklaart veel over de manier waarop hij een solo opbouwt. Hij vult geen ruimte op, hij vertelt iets. Elke frase antwoordt op de vorige, elke opbouw bereidt een resolutie voor. Je hoort iemand die uren heeft besteed aan het ontleden van een stuk om het aan een beginner uit te leggen.
Zelfs op zijn hoogtepunt, midden in een wereldtournee met Ozzy, zocht Randy in elke stad waar de bus stopte een leraar klassieke gitaar. Hij dacht er serieus over na om na de tournee van Diary of a Madman een klassieke opleiding aan UCLA op te pakken.
Quiet Riot, de Sunset Strip vóór de doorbraak
Op zijn 16e richt Randy Quiet Riot op met zijn vriend en bassist Kelly Garni, later aangevuld met zanger Kevin DuBrow. De band wordt een pijler van het clubcircuit in Los Angeles, tussen de Whisky a Go Go en het Starwood. Er komen twee albums uit, in 1977 en 1978, maar alleen in Japan. In Californië vind je ze in geen enkele platenbak. Frustrerend, als je zes avonden op zeven de clubs afwerkt.
Daar ontstaat zijn visuele signatuur: het zwart-witte stippenmotief, doorgevoerd op jasjes, vlinderdassen en vooral op een gitaar. In september 1979 levert gitaarbouwer Karl Sandoval hem een hybride V af: mahoniehouten body, gerecupereerde Danelectro-hals, stippen van twee centimeter over het hele front geschilderd. Drie weken later breekt de kop dwars af. Sandoval repareert. Het instrument wordt een icoon, en het eerste teken dat een gitaar voor Randy net zoveel een podiumobject was als een werkinstrument.
De auditie met Ozzy Osbourne: een paar noten waren genoeg
September 1979. Ozzy Osbourne is net uit Black Sabbath gezet en zoekt een gitarist om helemaal opnieuw te beginnen. Bassist Dana Strum dringt dagenlang aan zodat Randy naar de auditie gaat. Hij vertrekt zonder veel overtuiging, plugt zijn gitaar in en begint zich op te warmen terwijl Ozzy bijkomt van een zware nacht. De zanger onderbreekt hem na een paar minuten: het is goed, de job is binnen. Randy had nog geen enkel nummer gespeeld.
De Britse werkvergunning wordt eerst geweigerd. Randy vliegt uiteindelijk op 27 november 1979 naar Engeland. Hij is 22, hij verlaat de band die hij zeven jaar eerder oprichtte, en hij weet het nog niet: hem resten achtentwintig maanden.
Aangezien het een warming-up was die hem de job bezorgde: pak de jouwe aan als een echt nummer. Twee minuten toonladders in traag alternate picking, metronoom op 60, daarna dezelfde patronen in harmonisch mineur. Je wint in drie weken meer zuiverheid dan met blind licks aan elkaar rijgen.
Blizzard of Ozz en Diary of a Madman: twee platen, één vocabulaire
Blizzard of Ozz komt uit in 1980, Diary of a Madman in 1981. Opgenomen met een paar maanden tussentijd, met Bob Daisley op bas en Lee Kerslake op drums. Op beide platen legt Randy niet gewoon solo’s neer: hij bouwt architectuur. Beluister de intro van “Revelation (Mother Earth)”, de tegenmelodieën in “Goodbye to Romance”, de pedaaltoon die heel “Mr. Crowley” overeind houdt. Achter elke lick zit een harmonische logica.
“Crazy Train”, de riff die iedereen kent
Een riff in fis mineur, een chromatische daling, en een brug die net lang genoeg naar majeur kantelt om je hoofd te doen opkijken. De solo vat zijn methode samen: een helder melodisch thema, een opbouw in toonladders, en een slot met een brede vibrato aangehouden op één noot. Randy dubbelde zijn leads in de studio, soms geharmoniseerd in terts, wat die bijna orkestrale dikte geeft die je zelden hoort op een hardrockplaat uit 1980.
“Dee”, klassieke gitaar midden in de storm
Midden op Blizzard of Ozz: vijftig seconden klassieke gitaar, met de vingers gespeeld. “Dee”, zoals Delores, zijn moeder. Een miniatuur in de vorm van een liefdesverklaring, neergezet tussen twee vervormde nummers. Het is ook het bewijs dat zijn opleiding geen vernislaagje was: de rechterhand is zuiver, de bassen klinken, de intentie zit er. Wil je dat repertoire verkennen, dan blijft een instrument met nylonsnaren de logische stap, en onze afdeling klassieke gitaren dekt alle formaten.
De “Rhoads”-kleur komt vaak neer op twee ingrediënten. Eerst de harmonisch mineur toonladder (een natuurlijke mineur waarvan je de zevende een halve toon omhoog brengt), die dat heel herkenbare interval van een overmatige secunde oplevert. Daarna de pedaaltoon: je houdt een losse snaar aan die continu doorklinkt terwijl de melodie er bovenop beweegt. Probeer het in e harmonisch mineur op de lage E-snaar, en je hoort “Mr. Crowley” meteen aankomen.
De gear van Randy Rhoads: crème Les Paul, gestippelde V en Concorde
Zijn belangrijkste instrument is een crèmekleurige Gibson Les Paul Custom uit het begin van de jaren zeventig, lang gedateerd op 1963 tot experts hem opnieuw in 1972 plaatsten. T-Bucker-pickups, Grover-mechanieken vervangen door Schallers, zijn naam gegraveerd in het plaatje: verder heeft Randy er bijna niets aan veranderd. Zij is te horen op het grootste deel van beide albums. Het single cut-formaat blijft de meest directe ingang naar die dikke, gecomprimeerde klank.
Dan komt de Jackson Concorde. Eind 1980, na de Europese tournee, geeft Ozzy hem een ticket op de Concorde om Kerstmis in Californië door te brengen. Tijdens de vlucht tekent Randy een gitaar en noemt haar naar het vliegtuig. Weer op de grond bespreekt hij het met Grover Jackson: de body vertrekt van een Flying V, maar asymmetrisch gemaakt, met de bovenste vleugel langer dan de onderste. Gebouwd met Tim Wilson en Mike Shannon, geleverd begin maart 1981: het is de eerste gitaar met het Jackson-logo. Een tweede exemplaar, met een ingekorte onderste vleugel voor een vrijere toegang tot de hoge posities, bereikt hem op 27 december 1981.
Die schets op 15.000 meter hoogte heeft nageslacht gekregen. Zo goed als de hele afdeling moderne metalgitaren stamt er op een of andere manier van af: asymmetrische bodies, agressieve hoorns, vrije toegang tot de hoogste frets. Vijfenveertig jaar later houdt de tekening nog steeds stand.
De versterker en de pedalen
Aan de versterkerkant niets esoterisch: Marshall 1959 Super Lead-tops van 100 watt, hard opengedraaid, met een paar aanpassingen. De Marshall 1959HW Handwired pakt dat handbedrade plexicircuit vandaag weer op. Voor de versterker een compact en bijzonder efficiënt pedalboard:
- een MXR Distortion+, eerder ingesteld als levelboost dan als saturatiepedaal, om de lampen harder aan te drijven;
- een MXR Stereo Chorus en een MXR 10-Band EQ, de een voor de diepte, de ander om de mids te modelleren vóór de ingang van de versterker;
- een Korg-echo-unit, de directe voorouder van onze reverb- en delaypedalen, voor de sfeer in de langzame passages;
- een lichte snaardikte, 009 op Blizzard of Ozz, opgetrokken naar 010 en 011 op Diary of a Madman om het podium te doorstaan. De keuze van je snaren voor elektrische gitaar weegt zwaarder door op de kwaliteit van je vibrato dan je zou denken.
Om die sound te benaderen zonder een muur van 100 watt achter je blijft de logica dezelfde: een lampversterker ingesteld op de rand van de saturatie, een distortionpedaal ervoor met de gain laag en het volume hoog, en een grafische equalizer die de lage mids licht uitholt. Het karakter komt van de versterker, het pedaal duwt het alleen maar door. Voeg achteraan de keten een discrete chorus toe en je zit er.
19 maart 1982: het einde in Leesburg, Florida
De tourbus stopt ’s nachts bij Leesburg, in Florida, om een defecte airco te laten herstellen. Ter plaatse ligt een privévliegveld. In de vroege ochtend haalt Andrew Aycock, 36 jaar, buschauffeur met een verlopen pilotenlicentie, zonder toestemming een Beechcraft Bonanza F35 uit de hangar en neemt passagiers mee voor een rondje. Randy, die een hekel had aan vliegen, stemt in voor een paar minuten vlucht. Rachel Youngblood, 58 jaar, visagiste en kostuumnaaister van de band, stapt met hem in.
Aycock scheert de ene keer na de andere laag over de bus waar de rest van de crew ligt te slapen. Bij de derde passage raakt een vleugel het voertuig. Het toestel gaat in een tolvlucht, ramt een boom en dan een huis, en vat vuur. De drie inzittenden zijn op slag dood. Randy Rhoads was 25 jaar en moest via zijn tandgegevens worden geïdentificeerd. De autopsie zal cocaïne in het lichaam van de piloot aantonen, en het NTSB-rapport spreekt onomwonden van een beoordelingsfout. Ozzy Osbourne lag te slapen in de bus. Randy ligt vandaag begraven op Mountain View Cemetery in San Bernardino, Californië.
De erfenis van Randy Rhoads, veertig jaar later
In 1987 brengt Ozzy Tribute uit, een live-opname uit 1981 die het spel van Randy weer in de schijnwerpers zet en laat horen hoe stevig hij zonder vangnet overeind bleef. De Rhoads-vorm zelf is nooit uit de catalogi verdwenen: de RR-serie van Jackson wordt nog steeds gebouwd. Marshall bracht een 1959RR uit die op zijn instellingen is gebaseerd, Gibson een replica van zijn Les Paul Custom.
De institutionele erkenning liet op zich wachten. In 2021 kent de Rock and Roll Hall of Fame hem de Musical Excellence Award toe, uitgereikt door Tom Morello, die zijn zoon Rhoads noemde. Rolling Stone zette hem in 2023 op plek 21 van zijn honderd grootste gitaristen. De documentaire Reflections of a Guitar Icon, uit 2022, bracht de getuigenissen samen van wie hem van dichtbij heeft meegemaakt. En Musonia, de school van zijn moeder in North Hollywood, is een discrete pelgrimsplek gebleven voor gitaristen die in Los Angeles langskomen.
Twee studioalbums. Achtentwintig maanden carrière in het volle licht. Dat is weinig om zo’n invloed op te bouwen, en precies dat maakt het geval Randy Rhoads zo fascinerend: hij heeft nooit de tijd gehad om zich te herhalen, zich te settelen, een karikatuur van zichzelf te worden. Wat overblijft, zijn solo’s die als composities zijn geschreven, een linkerhand met de precisie van een metronoom, en het idee dat klassiek en metal nooit twee gescheiden werelden zijn geweest. Zet “Over the Mountain” nog eens vol open, je zult het horen: er zit geen dag ouderdom op.
